Ochrona przeciwpożarowa w praktyce – wymagania dla bram przeciwpożarowych

Bramy przeciwpożarowe przepisy

Bramy przeciwpożarowe, tak jak inne wyroby budowlane związane z budynkiem podlegają odpowiednim przepisom. Podstawowym dokumentem regulującym zagadnienia budownictwa w Polsce jest Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jednolity w Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 z późniejszymi zmianami). Zawarto w niej, na odpowiednim poziomie ogólności, również wymagania z zakresu ochrony pożarowej budynków. W jednym z zapisów podano, iż obiekt budowlany wraz z związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym w przepisach techniczno-budowlanych oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając m.in. spełnienie wymagań podstawowych, również tych dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. 

Do przepisu, który definiuje szeroko rozumiane wymagania pożarowe dotyczące wyrobów budowlanych (w tym bram przeciwpożarowych), zaliczyć należy rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity w Dz. U. z 2022 r., poz. 1225, z późniejszymi zmianami). Problematyce bezpieczeństwa pożarowego poświęcony jest dział VI, zawierający m.in. zagadnienia dotyczące odporności pożarowej budynków, stref i oddzieleń pożarowych oraz wymagań przeciwpożarowych dla elementów wykończenia wnętrz i wyposażenia stałego. 

W skład ww. dokumentu wchodzą jeszcze załączniki, w tym związane z bezpieczeństwem pożarowym. Załącznik 1 obejmuje wykaz polskich norm zawartych w rozporządzeniu, których stosowanie jest dobrowolne, z powodu jednak ich przywołania w rozporządzeniu, stają się obowiązkowe. Są to m.in. normy określające szczegółowe wymagania z zakresu bezpieczeństwa pożarowego oraz klasyfikacji ogniowej. W załączniku 2 ujęto natomiast określenia dotyczące palności i rozprzestrzeniania ognia, a także odpowiadające im europejskie klasy reakcji na ogień itp. 

W rozporządzeniu umieszczono również rozdział dotyczący stref pożarowych i oddzieleń przeciwpożarowych, z którego wynikają klasy odporności ogniowej elementów tych oddzieleń oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów. Informacje odnośnie klas odporności ogniowej bram przeciwpożarowych przedstawiono w poniższej tabeli (bramy zalicza się do innych zamknięć). 

Klasy odporności ogniowej bram przeciwpożarowych

Aby brama przeciwpożarowa o danej konstrukcji uzyskała określoną klasę odporności ogniowej np. EI 60, powinna spełniać wymagane parametry techniczne w zakresie izolacyjności ogniowej (I) oraz szczelności ogniowej (E) w czasie co najmniej 60 min. Ponadto brama przeciwpożarowe musi być wyposażona w urządzenia zapewniające samoczynne zamykanie otworu w razie pożaru, a te zainstalowane na drogach ewakuacyjnych powinny mieć drzwi otwierane ręcznie. 

Klasa odporności pożarowej budynku	Klasa odporności ogniowej drzwi przeciwpożarowych lub innych zamknięć przeciwpożarowych
A	EI 120
B i C	EI 60
D i E	EI 30

Jakie są rodzaje bram przeciwpożarowych?

Bramy przeciwpożarowe są zaliczane do otworowych wyrobów budowlanych z grupy urządzeń przeciwpożarowych, których podstawowym zadaniem jest w przypadku wybuchu pożaru samoczynne zamknięcie otworów, celem oddzielenia strefy zajętej ogniem od strefy bezpiecznej. Dzieli się je m.in. w zależności od rodzaju ruchu na wyroby o ruchu poziomym  (prędkość max 0,3 m/s) oraz pionowym ( prędkość max 0, 15 m/s). 

Bramy przeciwpożarowe o ruchu poziomym: 

• bramy przesuwne jedno- lub wieloskrzydłowe poruszające się liniowo, a także teleskopowo – ich charakterystyczną cechą jest sposób otwierania poprzez przesuwanie skrzydła/skrzydeł równolegle do płaszczyzny ściany, w lewą lub prawą stronę, przy czym może to następować ręcznie albo przy użyciu napędu, 
• bramy rozwierane (zazwyczaj dwuskrzydłowe), których otwieranie następuje w wyniku obrotu skrzydła względem osi pionowej, przechodzącej przez jego boczną krawędź. 

Bramy przeciwpożarowe o ruchu pionowym: 

• bramy segmentowe, zapewniające pełne wykorzystanie miejsca w ich obrębie, co jest możliwe dzięki konstrukcji skrzydła w formie płaszcza utworzonego ze specjalnych segmentów, które w trakcie otwierania przesuwają się po prowadnicach w górę, aż pod sufit lub strop pomieszczenia, 
• bramy rolowane, ze skrzydłem w postaci płaszcza, składającego się z paneli/lamel, przesuwającego się w prowadnicach bocznych i nawijającego na wał usytuowany w kasecie zainstalowanej przeważnie w nadprożu, 
• bramy opuszczane, wyposażone w skrzydło (zamocowane na wózkach jezdnych i zawieszone na stalowych linkach zabezpieczonych przed zerwaniem), przesuwające się pionowo w prowadnicach. 

Polecamy: 

• Co wyróżnia przemysłowe przesuwne bramy wjazdowe? Kompletny przewodnik
• Jak działają bramy przeciwpożarowe? Klasy odporności, zasady montażu i integracja z instalacjami PPOŻ

Bramy przeciwpożarowe – wprowadzanie do obrotu

Bramy przeciwpożarowe, tak jak inne wyroby budowlane podlegają tym samym ogólnym zasadom wprowadzania do obrotu oraz wymaganiom dodatkowym. Do zasadniczych aktów prawnych w tym zakresie należy Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. Nr 92, poz. 1623 z późniejszymi zmianami) oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającego dyrektywę Rady 89/106/EWG. Zgodnie z tymi dokumentami, wyrób budowlany może być wprowadzony do obrotu m.in., gdy jest oznakowany CE, co dowodzi, że obejmuje go norma zharmonizowana lub jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną.

Ponadto  bramy przeciwpożarowe jako produkty, które mają być zastosowane w oddzieleniach przeciwpożarowych, podlegają 1 systemowi oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych. System ten opiera się na następujących zasadach: 

• producent przeprowadza zakładową kontrolę produkcji (ZKP) oraz dalsze badania próbek pobranych w zakładzie  zgodnie z ustalonym planem badań, 
• notyfikowana jednostka certyfikująca wyrób wydaje certyfikat stałości właściwości użytkowych wyrobu na podstawie ustalenia jego typu (poprzez badania), obliczeń itp., a także dokonuje wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji, później jej stałego nadzoru i oceny. 

Bramy przeciwpożarowe obejmuje zharmonizowana norma wyrobu PN-EN 16034:2014-11 Drzwi, bramy i otwieralne okna – Norma wyrobu, właściwości eksploatacyjne – Właściwości dotyczące odporności ogniowej i/lub dymoszczelności. Na jej podstawie nie można zdefiniować danej bramy przeciwpożarowej w kompleksowy sposób, gdyż niezbędne jest zadeklarowanie albo udowodnienie wynikami badań, podstawowych charakterystyk określonych w normach wyrobów bez właściwości dotyczących odporności ogniowej. Takim dokumentem w zakresie bram jest norma PN-EN 13241-1+A2:2016-10 Bramy – Norma wyrobu, właściwości eksploatacyjne. Z ww. zapisów wynika, iż budowlane wyroby przeciwpożarowe, w tym bramy przeciwpożarowe, są w nieco inny sposób wprowadzane do obrotu niż produkty, które nie mają odporności ogniowej. Należy więc w pierwszej kolejności udowodnić, że wyrób budowlany będący urządzeniem przeciwpożarowym, jak np. brama przeciwpożarowa, może być zastosowany jako standardowy (bez odporności ogniowej). Dopiero kolejnym krokiem jest przeprowadzenie badań odporności ogniowej i nadanie cech przeciwpożarowych.

Producent bramy przeciwpożarowej zobowiązany jest także do sporządzenia deklaracji właściwości użytkowych, odnoszących się do odpowiednich zasadniczych charakterystyk wyrażonych jako poziom lub klasa, wynikających z norm PN-EN 16034:2014-11 i PN-EN 13241-1+A2:2016-10. W dokumencie są określone m.in.: typ wyrobu, zamierzone jego zastosowanie, system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych. Do obowiązku producenta należy zadeklarowanie właściwości użytkowych co najmniej jednej z zasadniczych charakterystyk odpowiednich dla deklarowanego zamierzonego zastosowania, z uwzględnieniem odnoszących się do tego przepisów.  

Jakie normy powinna spełniać brama przeciwpożarowa?

Brama przeciwpożarowa powinna spełniać przede wszystkim wymagania ogólne, sformułowane w normie PN-EN 13241-1+A2:2016-10. Są to wymagania związane z bezpieczeństwem oraz eksploatacyjne, z wyjątkiem odporności ogniowej i dymoszczelności. Dotyczą bram przeznaczonych do instalowania na obszarach znajdujących się w zasięgu ludzi, i których głównym zamierzonym zastosowaniem jest stworzenie bezpiecznego dostępu dla towarów i pojazdów, wraz z towarzyszącymi im osobami, w obiektach przemysłowych, handlowych i mieszkalnych. Wyroby te mogą być uruchamiane ręcznie lub napędem oraz zawierać drzwi przejściowe wbudowane w skrzydło bramowe. 

W postanowieniach normy m.in. zaznaczono, iż przy wyborze bramy i jej specyfikacji niezbędnym jest uwzględnienie miejsca zainstalowania oraz wymagań eksploatacyjnych.  

Do podstawowych wymagań zaliczono: 

• aspekty mechaniczne – określane trwałością i wytrzymałością mechaniczną, zabezpieczeniem przed cięciem i potknięciem, siłą potrzebną do obsługi ręcznej itp., 
• uruchamianie za pomocą napędu – co obejmuje m.in. ochronę przed zgnieceniem, ścinaniem i wciągnięciem, siły wywierane, bezpieczeństwo elektryczne i kompatybilność elektromagnetyczną, 
• dodatkowe dotyczące właściwości specjalnych – w skład których wchodzą: wodoszczelność, odporność na obciążenie wiatrem, hałas, opór cieplny i przepuszczalność powietrza. 

Przedstawiony  dokument odwołuje się ponadto do szeregu norm określających szczegółowe wymagania związane z aspektami mechanicznymi, bezpieczeństwem użytkowania bram z napędem, odpornością na obciążenia wiatrem, instalowaniem oraz użytkowaniem itp. Najistotniejsze z tych norm przedstawiono poniżej. 

PN-EN 12604+A1:2021-05 Bramy – Aspekty mechaniczne – Wymagania i metody badań - określa wymagania mechaniczne i metody badań dotyczące bram uruchamianych ręcznie. W postanowieniach ogólnych zaleca się takie zaprojektowanie i skonstruowanie bramy, aby można było w bezpieczny sposób instalować, konserwować, naprawiać i użytkować. Obejmują m.in. następujące zalecenia: 

• brama nie powinna być przyczyną obrażeń lub uszkodzeń z powodu niezamierzonych, zamierzonych lub niekontrolowanych ruchów skrzydła, 
• wszystkie elementy instalacji bramy (stałe i ruchome) powinny być pod każdym względem właściwej konstrukcji, z odpowiedniego materiału, o należytej wytrzymałości i bez wyraźnych wad, 
• skrzydło oraz wszystkie ruchome części systemu bramowego powinny być zaprojektowane i skonstruowane w sposób zapobiegający spadnięciu w dół, runięciu lub wykolejeniu w trakcie normalnego działania, zetknięcia się ze stałą przeszkodą lub w przypadku awarii zawieszenia, 
• elementy mechaniczne bramy powinny być tak zaprojektowane, aby w miarę możliwości wyeliminować ryzyko zgniecenia, cięcia, odcięcia, wplątania i pochwycenia operatora i innych osób. 

PN-EN 12453+A1:2022-05 Bramy – Bezpieczeństwo użytkowania bram z napędem – Wymagania i metody badań. Norma podaje wymagania i metody badań dotyczące bezpieczeństwa użytkowania przemysłowych, handlowych oraz garażowych bram z napędem. Uwzględnia wszystkie znaczące zagrożenia i zdarzenia zagrażające, właściwe do bram z napędem, gdy są używane zgodnie z przeznaczeniem oraz dających się racjonalnie przewidzieć warunkach niewłaściwego użytkowania. Do zagrożeń zaliczono niebezpieczeństwo zgniecenia, wciągnięcia, uderzenia, uwięzienia itp., spowodowane przez napęd. Jednocześnie zawiera wymagania eliminujące, jak wprowadzenie bezpiecznych odległości i osłon, właściwe ukształtowanie elementów wystających, ograniczenie wytwarzanych przez skrzydło sił, instalowanie stosownych urządzeń zabezpieczających. Ponadto norma uwzględnia wszystkie fazy związane z napędem, w tym transport, montaż, demontaż, wyłączenie z działania i złomowanie. 

PN-EN 12635+A1:2010 Bramy – Instalowanie i użytkowanie ustala informacje, które powinny być dostarczone przez producenta bramy, w celu zapewnienia bezpiecznego instalowania, działania i użytkowania, łącznie z konserwacją i naprawą. Zaznaczono w niej, że dokumentacja dotycząca bramy, jej zainstalowania, wymagań w zakresie konserwacji, wraz z zawartymi diagramami, powinna być czytelna i napisana w języku obowiązującym w kraju, w którym wyrób będzie instalowany. W normie podano, co powinny zawierać poszczególne instrukcje i dokumentacja bramy oraz zalecenie, iż po zakończeniu instalowania, właścicielowi należy przekazać co najmniej następujące dokumenty: instrukcję obsługi i bieżącej konserwacji oraz książkę raportową (w przypadku bram z napędem). 

PN-EN 12424:2002 Bramy – Odporność na obciążenie wiatrem – Klasyfikacja zawiera klasyfikację odporności na obciążenia wiatrem bram będących w położeniu zamkniętym. Oznacza zdolność bramy do stawiania oporu określonemu ciśnieniu różnicowemu wywołanemu działaniem wiatru. Bramy należy więc tak zaprojektować, aby wytrzymały określone ciśnienie różnicowe wytworzone przez wiatr i nadać klasę zgodnie z pięcioma (od 1 do 5) podanymi w normie, odpowiadającymi ciśnieniu o wartości od 300 Pa do 1 000 Pa. 

Polecamy:

• Bramy, szlabany i furtki w systemach kontroli dostępu – podstawa bezpieczeństwa obiektów przemysłowych
• Serwis bram przemysłowych i obowiązkowe przeglądy – jak powinien wyglądać profesjonalny serwis?

Bramy przeciwpożarowe – wymagania i badania odporności ogniowej

Bramy przeciwpożarowe podlegają wymaganiom eksploatacyjnym i związanym z bezpieczeństwem, odnoszącym się do wszystkich wyrobów przeciwpożarowych i/lub dymoszczelnych, przeznaczonych do stosowania w przegrodach ogniowych oraz na drogach ewakuacyjnych. Wymagania te zostały zawarte w prezentowanej już normie PN-EN 16034:2014-11. Opisano w niej wszystkie charakterystyczne właściwości drzwi, bram i okien otwieralnych, które są związane z odpornością ogniową i dymoszczelnością. Jednym z podstawowych wymagań w odniesieniu m.in. do bram przeciwpożarowych jest zdolność do osiągnięcia takiego położenia zamkniętego, w którym byłaby możliwość uzyskania deklarowanej skuteczności działania w zakresie odporności ogniowej lub dymoszczelności. Badania odporności ogniowej przeprowadza się na specjalnie wybranej próbce zgodnie z wymaganiami normy badawczej PN-EN 1634-1:2014 Badanie odporności ogniowej i dymoszczelności zespołów drzwiowych, żaluzjowych i otwieralnych okien oraz elementów okuć budowlanych – Część 1: Badanie odporności ogniowej zespołów drzwiowych, żaluzjowych i otwieralnych okien. Wykonujące je laboratorium określa odporność ogniową na podstawie porównania zakresu zastosowania podanego przez zleceniodawcę (zazwyczaj producenta) i tego wynikającego badań zdefiniowanych w normie badawczej. Element próbny powinien mieć reprezentatywne wykończenie powierzchni oraz okucia budowlane i wyposażenie. 

Podczas badania odporności ogniowej sprawdza się takie kryteria jak nośność, szczelność oraz izolacyjność ogniową. Definicje tych pojęć są następujące: 

• odporność ogniowa – określa zdolność elementu budynku do spełniania ustalonych wymagań w warunkach odwzorowujących przebieg pożaru, a jego miarą jest wyrażony w minutach czas od momentu rozpoczęcia pożaru, do chwili osiągnięcia przez element budynku jednego z trzech granicznych kryteriów w postaci nośności, szczelności lub izolacyjności, 
• nośność ogniowa (R) – nazywamy stan, w którym element próbny przestaje spełniać swoją funkcję nośną, wskutek zniszczenia mechanicznego, utraty stateczności, przekroczenia granicznych wartości przemieszczeń lub odkształceń, 
• izolacyjność ogniowa (I) – stan, w którym element próbny przestaje spełniać swoją funkcję bezpiecznego oddzielenia na skutek przekroczenia na powierzchni nienagrzewanej granicznej wartości temperatury, 
• szczelność ogniowa (E) – stan, w którym element próbny przestaje spełniać funkcję bezpiecznego oddzielenia na skutek rozszczelnienia przegrody (powstanie pęknięć lub szczelin o wymiarach przekraczających wartości graniczne) lub pojawienia się ognia na powierzchni nie nagrzewanej. 

Zgodnie z normą PN-EN 16034:2014-11 zamknięcia przeciwpożarowe, w tym bramy przeciwpożarowe, powinny nie tylko przejść badania dotyczące odporności ogniowej i/lub dymoszczelności, lecz także zostać sprawdzone pod względem funkcjonalnym, w celu oceny ich zdolności do samoczynnego zamykania oraz zwolnienia (jeśli jest to wymagane). Pierwszą z nich należy obligatoryjnie weryfikować w przypadku każdego wyrobu objętego normą. Badanie polega głównie na tym, iż na elemencie próbnym przeprowadza się 25 cykli otwierania i zamykania skrzydła. Z kolei zdolność do zwolnienia przeprowadza się tylko w przypadkach, gdy wyrób przeciwpożarowy jest wyposażony w element utrzymujący go w stałej pozycji. W odniesieniu do bram przeciwpożarowych ma to miejsce, gdy w trakcie normalnego użytkowania są utrzymywane w pozycji otwartej, a zamykają się jedynie w przypadku zaistnienia pożaru. Sprawdzenie tej funkcji należy wykonać przed badaniem odporności ogniowej poprzez trzykrotne zasymulowanie sygnału pożarowego (np. przez odcięcie dopływu prądu). Każdy z nich powinien spowodować pełne zamknięcie bramy przeciwpożarowej. 

Przejdź do galerii: Wyzwania związane z implementacją inteligentnych systemów HVAC

Źródło: Jakie wymagania muszą spełniać nowoczesne bramy przeciwpożarowe?